پايگاه اطلاع رساني دفتر آيت الله العظمي شاهرودي دام ظله
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
Sunday 17 November 2019 - الأحد 19 ربيع الأول 1441 - يکشنبه 26 8 1398
 
 
 
 
 
 
 
 
  • اختيارى بودن عصمت  
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  •  سوال 17:
    نظرتان درباره كسى كه عصمت را جبرى بداند و در جواب شيخ مفيد(رحمه الله)كه قائل به عصمت اختيارى است ، چنين بگويد ، چيست ؟

    « اين گونه بيان از « عصمت اختيارى » با التزام به « عصمت تكوينى » در تعارض است . يعنى اگر عصمت را از افعال تكوينى خداوند نسبت به پيامبر و امام .بدانيم ، ديگر جايى براى اختيارى دانستن عصمت نمى ماند.

    مگر آن كه بين دليل وجوب عصمت و دليل لزوم اختيار ، جمع كرده و مفهوم مشتركى بدست آوريم.

    مى پرسيم چه اشكالى دارد كه خداوند متعال به خاطر نياز مردم و براى مصلحت آنان بعضى از بندگانش را به عنوان معصوم برگزيند.

    اگر هم اشكالى هست از اين نظر است كه معصومين به خاطر اعمال غير اختياريشان مستحق ثواب باشند
    .

    جواب اين است كه : اگر ثواب از سر تفضل باشد ، يعنى خداوند تفضل كرده است و براى انسان نسبت به اطاعتى كه كرده است حق قرار داده است نه اينكه او ذاتاً و بخاطر خود عملش مستحق ثواب باشد ، اگر ثواب همه انسانها از روى تفضل است نه اينكه خودشان مستحق ثواب باشند ، چرا نتواند بى واسطه و بدون شرط طاعت .باشد . زيرا اعطاى ثواب بر كار غير اختيارى قبيح نيست بلكه عقاب بر كارهاى خارج از توان انسان ناپسند است.

    همانا روش معمول بحث هاى تفسيرى آن است كه آياتى كه ظهور در گناه ( يا خطاى ) پيامبران دارد را چنان تأويل مى كنند كه با عصمت ايشان منافاتى نداشته باشد . اما پرسشى كه برجسته مى نمايد آن است كه رازى در روش قرآن نهفته است كه وقتى از پيامبران سخن مى گويد ، خود اين تضاد  ـ  عصمت و گناه  ـ  را در انديشه ها مى اندازد . اما قرآن با اين رتبه از بلاغت چگونه تأويل بردار است ؟


    ريشه اشكال آن است كه در بسيارى از روش هاى تأويل آيات ، آن چنان لفظ بر خلاف ظاهرش حمل مى شود كه بلاغت از دست رفته و با اعجاز ( بلاغى ) قرآن .منافات پيدا مى كند .

    جواب : ما معتقديم عصمت كه وديعه اى از جانب خداوند در وجود پيامبران و ائمه(عليهم السلام) است ، راهنمايى و توفيقى به صورت مقتضى و نه علت تامه است.

    بنابراين « اختيار » در نوع عملكرد معصوم دخالت دارد . روشن است انسانى كه مجبور به طاعت و ترك گناه باشد ، يا سرشت و فطرتش اين گونه باشد ، در برابر كسى كه با اختيار و اراده طاعت و ترك گناه دارد ، فضيلتى ندارد . از اين روست كه انسان كامل مطيع خداوند بر فرشتگان برترى دارد . درباره تفضل هم بايد گفت اينكه كسى به اختيارى بودن عصمت قائل شود بخاطر ترتب ثواب نيست تا شما آنرا از راه تفضل حل كنيد و بگوئيد ثواب از روى تفضل است و تفضل بر كسى كه عملى را جبراً انجام مى دهد نيز ممكن است ، پس ثواب داشتن اعمال ايشان دليل بر اختيارى بودن عصمتشان نيست ، بلكه عقل به برترى طاعت اختيارى بر طاعت .جبرى حكم مى دهد . وانگهى ، اگر عصمت جبرى باشد هر آينه تكليف معصومين به اطاعت و ترك گناه ساقط بلكه باطل مى شود

    زيرا ديگر قادر بر ترك اطاعت نيستند و لكن يقيناً مى دانيم كه ايشان تكليف دارند ، بنابراين عصمتشان جبرى نيست . اين همان راز بيان قرآن كريم در مورد پيامبران .است كه به ظاهر با اعتقاد به عصمت ايشان  ـ  چه جبرى و چه اختيارى  ـ  مخالف در مى آيد . اين اختلاف را مى توان با دو دليل تبيين كرد:

    اولا : زمينه غلوّى را كه معمولا پيروان افراطى دچار آن مى شوند از بين مى برد .

    ثانياً : تأكيد بر نفى شراكت پيامبران در الوهيت خداى متعال دارد . اين انحراف ، دراديان گذشته  ـ  بنا به نقل قرآن  ـ  بوده است ، بنابر اين ، آيات مورد نظر ، به پيامبران چيزى را نسبت مى دهد كه مناسب حال بشر است و گمان مى شود كه گناهى انجام شده است ، در حالى كه اين ارتكاب ها نه گناه ، بلكه ، ترك اولى يا فعل مباحى  ـ  است كه مناسب مقام پيامبرى نبوده است .

    قرآن تصريح دارد كه پيامبران ، مثل ديگر انسان هاى عادى ، مى خورند و راه مى روند و زندگى مى كنند .

    بنابراين ، اين روش ها مقتضى بلاغت قرآنى است و منافاتى با آن ندارد.
     
     

     
     
     
     
     
     

    آدرس: قم - روبروي شبستان امام خميني(ره) - دفتر آيت الله العظمي شاهرودي (دام ظله)

    تلفن: 7730490 3، 7744327 3- 025 فکس: 7741170 3- 025  

    پست الکترونيک: info@shahroudi.net / esteftaa.shahroudi.com@gmail.com