پايگاه اطلاع رساني دفتر آيت الله العظمي شاهرودي دام ظله
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
Sunday 17 November 2019 - الأحد 19 ربيع الأول 1441 - يکشنبه 26 8 1398
 
 
 
 
 
 
 
 
  • توسل به اهل بيت (عليهم السلام)   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  •  سوال 43:
    سؤال ، درباره توسل است . مشهور اين است كه ، برادران شيعه ، به توسل به ائمه(عليهم السلام) و صالحين قائل اند . برخى از اهل سنت هم ، چنين مى گويند : استناد برادران شيعه در اين مسئله به بعضى روايات و نيز آيه كريمه (و ابتغوا إليه الوسيله)( مائده : 35) « به سوى او ، وسيله طلب كنيد » است . اهل سنت « وسيله » را به عمل صالح تفسير كرده اند ، در حالى كه شيعه ، به توسل به ائمه(عليهم السلام) و صالحين تفسير كرده اند . اما در نهج البلاغه كه مورد توجه و اعتماد بسيارى از برادران شيعه است ، يافتم كه على بن ابى طالب(عليه السلام) نيز ، وسيله را به عمل صالح ، تفسير كرده است . سؤال من ، درباره اين تناقض بين تفسير شيعه و تفسير على(عليه السلام) است . در نهج البلاغه جلد اول صفحه 205 از خطبه هاى او : « همانا بهترين چيزى كه اهل توسل ، مى توانند به واسطه اش به خدا توسل كنند ، ايمان به خدا و به پيامبرش و جهاد در راه خدا  ـ  كه قله رفيع اسلام است  ـ و اقرار به يگانگى خداوند  ـ  كه فطرى انسان است  ـ و برپائى نماز  ـ  كه آئين اسلام است  ـ مى باشد »(نهج البلاغه ، خطبه 110 ، اِنّ افضل ما توسل به المتوسلون الى الله سبحانه و تعالى الايمان به و برسوله و الجهاد . . .) كه من لايحضره الفقيه هم ، در جلد اول ، صفحه 205 ، آورده است .

    جواب : وسيله ، مفهومى كلى است كه مصداق هاى زيادى دارد . يكى از آنها عمل صالح با شروطش است . از ديگر مصاديق ، توسل به پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) و اهل بيت(عليهم السلام)اوست . پس همان گونه كه عمل صالح ، راهى به سوى رستگارى است ، تمسك به اهل بيت(عليهم السلام)هم ، هست . ذكر عمل صالح و با شروطش ، به خاطر ادله زيادى از آيات و روايات است كه دلالت دارد بر اين كه ، سبب رستگارى ، منحصر در تمسك به عمل صالح ، و اسلام صحيح است . و از شروط اسلام صحيح ، تمسك به عترت و ولايت اهل بيت(عليهم السلام)است ، به اقتضاى اين حديث متواتر : « من ، بين شما ، دو چيز گرانبها مى گذارم  ـ  و مى روم  ـ  اگر به آن دو تمسك جستيد ، پس از من ، هرگز گمراه نخواهيد شد .  ـ  و آن دو چيز  ـ  كتاب خدا و عترتم ، اهل بيتم هستند »( انّى مخلف فيكم الثقلين ما ان تمسكتم بهما لن تضلوا بعدى ابداً كتاب الله و عترتى اهل بيتى.) .

    اين حديث شريف دلالت مى كند كه عدم توسل و تمسك به قرآن و عترت ، باعث گمراهى مى شود . همچنين احاديث صحيحى نزد اهل سنت ، به صورت متواتر هست ، مانند :

    « همانا ، اهل بيت همانند كشتى نوح هستند كه هركه سوارش شد نجات يافت و هركه روى برگرداند ، غرق شد »(انّ اهل البيت كسفينة نوح من ركبها نجا و من تخلف عنها غرق)

    و نيز ، « همانا على همراه حق ، و حق همراه على است . »(انّ علياً مع الحق و الحق مع على) و ديگر روايات.

    اما بر تفسير « وسيله » به پيامبر و اهل بيت(عليهم السلام) ، احاديث معتبر زيادى از اهل سنت و شيعه ، دلالت دارند ، كه جاى ذكر همه آنها نيست . و تنها به بعضى از آنها كه در كتاب هاى اهل سنت روايت شده ، اشاره مى كنيم:

    1  ـ  رواياتى كه حافظ ابونعيم اصفهانى ، در كتاب « نزول القرآن فى على(عليه السلام) » ذكر كرده است.

    2  ـ  رواياتى كه حافظ ابوبكر شيرازى ، در كتاب « ما نزل من القرآن فى على(عليه السلام) » آورده است.

    3  ـ  امام احمد ثعلبى ، در تفسيرش نقل كرده كه مراد از « وسيله » در آيه شريفه ، عترت پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) هستند.

    4  ـ  ابن ابى الحديد در شرح نهج البلاغه ، خطبه طولانى حضرت زهرا(عليها السلام) را نقل كرده كه فرمود:

    « سپاس مى گويم خدايى را كه به خاطر بزرگى و نورش ، شايسته است آنچه در آسمان ها و زمين است به او توسل جويند و ما وسيله او »

    و در درستى توسل به پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) و ائمه(عليهم السلام) و صالحان ، هم در حياتشان و هم بعد از فوتشان ، شكى نيست ، همان گونه كه در صحيح بخارى ، كتاب الفضائل ، باب مناقب على بن ابى طالب ، ص 25 ، از عمر نقل شده است كه در دعاى طلب باران به عباس ( عموى پيامبر(صلى الله عليه وآله سلم)) متوسل شد : خدايا ، ما به واسطه پيامبرت به تو متوسل مى شديم ، پس ما را آب عطا مى كردى . و ما به واسطه عموى پيامبرمان به تو متوسل مى شويم ، پس ما را آب عطا كن . . .) (...اللّهم انا كنا نتوسل اليك بنبيك فتسقينا و انا نتوسل اليك بعمّ نبينا فاسقنا)

    همچنين بر درستى و مشروعيت توسل به پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) ، در حيات و پس از رحلتشان ، اين آيه به اقتضاى اطلاقش ، دلالت مى كند : (و لو أنّهم إذ ظلموا أنفسهم جاءوك فاستغفروا الله و استغفر لهم الرسول لوجدوا الله توّاباً رحيماً) (نساء : 64) « و اگر هنگامى كه منافقان به واسطه گناه بر خود ظلم كردند ، نزد تو مى آمدند و .»استغفار مى كردند و از تو مى خواستند كه از خدا برايشان بخشش بخواهى ، هر آينه خداوند را توبه پذير و مهربان مى يافتند.

    و نيز بر همين مسئله ، سيره مسلمين در طول تاريخ در توسل به قبر پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) و ائمه(عليهم السلام) و صالحان ، دلالت مى كند و براى درك مشروعيت توسل به اهل بيت(عليهم السلام) و دوستان خداى تبارك و تعالى ، مى توان به احاديث زيادى مراجعه كرد ، مثلاً ، در كتاب « التاج الجامع للصحابه .(الستّه » ، جزء اول ، صفحه 318 ، بعد از نماز باران ، پس از ذكر احاديث نبوى ، در اين باره ، آمده است : « توسل به خدا به واسطه دوستانش جائز است »( يجوز التوسل الى الله باحبائه).

    همچنين ، درباره توسل ، از احاديث اهل سنت به موارد زير ، رجوع شود:

      ـ  احقاق الحق ، جزء چهارم ، صفحه 91 ، نيز ، جزء نهم ، صفحه 104  ـ  105 ، نيز ، جلد چهارم ، صفحه 487  ـ  489 ، نيز ، جلد نهم ، صفحه  193.

      ـ  الفضائل الخمسه فى الصحاح السته ، جلد اول ، صفحه 170.

    اما در تفسير « وسيله » به اهل بيت(عليهم السلام) ، در كتاب هاى شيعه ، احاديث فراوانى هست كه به برخى اشاره مى كنيم:

    -  على بن ابراهيم قمى در تفسير آيه « و ابتغوا إليه الوسيله » گفته است : يعنى ، به واسطه امام به خداوند تقرب بجوئيد . ( تقربوا اليه بالامام)

    -   در تفسير برهان ( بحرانى ) از ابن شهر آشوب ( مازندرانى ) آمده است : اميرالمؤمنين(عليه السلام) درباره سخن خداوند ، « و ابتغوا اليه الوسيله » فرمود : من وسيله او هستم . ( انا وسيلته)

     ـ  و ديگر روايات.

    اشكالى ندارد كه غير از پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) و ائمه(عليهم السلام) هم ، وسيله اى باشد ، مثلا عمل صالح با شروطش ، زيرا پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) ، امام(عليه السلام) يا عترت(عليهم السلام) از مصاديق وسيله هستند . بلكه ، آن گونه كه ما وسيله را معنا كرديم ، كه تمسك به قرآن و عترت شرط در رسيدن .به اسلام صحيح است ، پس عمل صالح با تمسك به قرآن و عترت جمع مى شود.

    اما آن چه را كه امام(عليه السلام) در نهج البلاغه(در خطبه 110 نهج البلاغه ، مصاديق وسيله و تقرب الى الله بيان شده است ، ولى تفسير آيه 35 سوره مائده با صراحت نيامده است . ( مترجم)) فرموده ، از باب ذكر مصداق است و نه از باب حصر  ـ  كه منحصر به همان يك معنا باشد  ـ  و عدم ذكرش به عنوان اهل بيت(عليهم السلام) ، در برخى از تفاسير اهل سنت ، همچون بسيارى از آياتى است كه در شأن اهل بيت نازل شده و مفسرين آنها ، به دلايلى از آن چشم پوشى كرده اند(تفسير صافى ، ج 2 ، ص 33 ، چاپ بيروت . نيز ، ترجمه تفسير الميزان ، ج 5 ، ص 535 ، و بحث روائى نيز ، تفسير روض الجنان ابوالفتوح رازى ، ج 6 ، ص 360  ـ  364 ).

     
     
     

     
     
     
     
     
     

    آدرس: قم - روبروي شبستان امام خميني(ره) - دفتر آيت الله العظمي شاهرودي (دام ظله)

    تلفن: 7730490 3، 7744327 3- 025 فکس: 7741170 3- 025  

    پست الکترونيک: info@shahroudi.net / esteftaa.shahroudi.com@gmail.com