پايگاه اطلاع رساني دفتر آيت الله العظمي شاهرودي دام ظله
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
  • مقالات(از تبار نور)  
  • 1389-08-22 11:37:48  
  • تعداد بازدید : 29   
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • دیگر بار چشمه سار کوثر محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله در جویباران فضیلت و عفاف به یکدیگر رسیدند تا مرجان‏های معرفت و مرواریدهای درخشان امامت را به چشمان منتظر و دل‏های آرزومند هدیه کنند. امام حسین علیه‏السلام جشنی شکوهمند و معنوی را تدارک دیده تا شاهد پیوند زیبا و مقدّس فاطمه دختر برادرش امام مجتبی علیه‏السلام و زیباترین روح پرستنده؛ یعنی، فرزندش علیّ باشد.
    خدایا، این نام‏ها چقدر برای اهل بیت عصمت زیبا و خاطره آفرین است! فاطمه همنام مامشان زهرا علیهماالسلام که همواره خاطره‏های مهر و عفاف و عصمت را در یادها زنده می‏کند و نام علی همان که سجّاد آل محمّد علیهم‏السلام فرمود از شدّت علاقه‏ای که پدرم به امام علی علیه‏السلام داشت همواره برای فرزندانش نام علی را بر می‏گزید.(۱)
    حریف مجلس ما خود همیشه دل می‏برد     علی الخصوص که پیرایه‏ای بر او بستند
    و این خود فرهنگی زیبا و عشقی متعالی بود که همچنان خاندان فاطمه علیهاالسلام با آن زندگی می‏کردند و با نسیم و عطر دل انگیز این نام، خود را شادابی و معنویّت می‏بخشیدند که حدیث فاطمیّات نیز جلوه‏ای از همین فرهنگ و عظمت را فرا راه دیدگان قرار می‏دهد. پنج نفر از راویان حدیث به نام فاطمه است که هر یک از عمّه‏های خویش آن را روایت می‏کنند. فاطمه دختر امام موسی ابن جعفر علیهماالسلام از فاطمه دختر امام صادق علیه‏السلام از فاطمه دختر امام باقر علیه‏السلام از فاطمه دختر امام سجّاد علیه‏السلام از فاطمه دختر امام حسین علیه‏السلام و او از امّ کلثوم دختر فاطمه‏ی زهرا علیهاالسلام و او از مادرش فاطمه‏ی زهرا علیهاالسلام که فرمود: «آیا فراموش نمودید سخن پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله را در روز غدیر خم که فرمود:,هر کس من مولای اویم علی مولای اوست.»،(۲)
    صادق علیه‏السلام درباره‏اش می‏فرماید:
    «کانت صدّیقهً لم تُدْرَک فی آل الحسن اِمْرَاَهٌ مثلُها؛ او بسیار راستگو بود که در خاندان امام مجتبی هیچ زنی به همتایی او نمی‏رسید.»(۳) او در سایه سار نخل بالنده‏ی امامت به مقامی رسیده که امام باقر علیه‏السلام می‏فرماید:
    «روزی مادرم در زیر دیواری نشسته بود که ناگاه صدایی از دیوار برخاست و از جا کنده شد. در حال فرود آمدن بود که مادرم با دست خود به دیوار اشاره نمود و فرمود: «لا وَ حقِّ المصطفی ما اَذِن اللّه لک فی السّقوط فَبَقِیَ مُعَلّقا فی الجوّ؛ سوگند به حق مصطفی تو نباید فرود آیی که حق تعالی تو را به افتادن رخصت نمی‏دهد پس آن دیوار در فضا معلّق باقی ماند، تا مادرم از آن جا بگذشت.»(۴)
    می‏گیرد.
    نوه‏ی امام علی ابن ابی‏طالب علیه‏السلام ، دختر امام حسن، عروس عمویش امام حسین، همسر امام زین العابدین، و مادر امام محمد باقر علیه‏السلام عظمت و نوری که فقط بیانگر آن این کلام الهی است که فرمود: «فتبارک اللّه احسن الخالقین»(۵)
    بخشید.
    «باقِر آل محمّد صلی‏الله‏علیه‏و‏آله »
    نشانه‏های صدق بشارت پیامبر گرامی اسلام صلی‏ الله‏علیه‏و‏آله ظهور یافته و لحظه‏های دیدار جابر با امام باقر علیه‏السلام نزدیک شده او مشتاق است تا شاهد اعجاز عینی و خارجی سوره‏ی کوثر باشد زیرا پیامبر گرامی اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله از پیش به جابر ابن عبداللّه انصاری بشارت داده بود که تو زنده میمانی و فرزندی از من را ملاقات خواهی نمود که همنام من است و سیمایش همانند سیمای من و به صورتی عمیق و شگفت علم را می‏شکافد و از او خواسته بود که سلامش را به او برساند. لحظه‏ی موعود فرا می‏رسد. در یکی از کوچه‏های مدینه به او برخورد می‏کند. در او به دقّت می‏نگرد و می‏گوید: «این همان سیمای رسول گرامی اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است.» بر سرش بوسه می‏زند و می‏گوید: «پدر و مادرم فدایت، جدّت رسول گرامی اسلام به تو سلام رسانده است.»
    حضرت پاسخ می‏دهد که بر رسول گرامی اسلام سلام باد. پس از آن بود که جابر به دیدار حضرت می‏شتافت و شاید رمز و راز بعضی از اختلافاتی که در روایات مرتبط با آن دیده می‏شود، به خاطر همین دیدارهای مختلف است.
    سلیمان ابن ابراهیم قنْدوزی از دانشمندان اهل سنّت در کتاب خود «ینابیع المودّه» فصلی را در بیان نام‏های ائمه‏ی دوازده‏گانه گشوده و در آن روایاتی را نقل می‏کند که پیامبر گرامی اسلام اوصیای خویش را از امام علی علیه‏السلام تا حضرت مهدی علیهم‏السلام نام برده و از امام پنجم با لقب باقر یاد می‏کند و می‏فرماید: «فاذا انقضت مدّه الحسین فالامام ابنه علی و یلّقّب بزین العابدین فبعده ابنه یلقّب بالباقر.»(۶)
    (۷)(۸)(۹)(۱۰)
    می‏کند.»(۱۱)
    نمودم.»(۱۲)
    (۱۳)
    قدرش در میان مردم ناشناخته مانده است.
    عدّه‏ای گفتند: این فرد کیست، در پاسخ بدانان گفته شد: «محمّد ابن علی الباقر عَلَم العلم و النّاطق عن الفهم؛ او محمد ابن علی شکافنده‏ی دانش، نشانه و پرچم علم و گوینده‏ی سخن از روی آگاهی و فهم است.»(۱۴)
    نخواهد داشت.
    در پاسخ می‏توان گفت: اگر فرض کنیم، جواب سؤالات صحیح بودن و باطل بودن یا بله و خیر باشد از جهت تناسب زمان مشکلی نخواهد داشت.
    ثانیا ممکن است تعبیر به هزار سؤال نشانه‏ی کثرت و زیادی سؤال‏ها بوده باشد نه این که دقیقا هزار سؤال باشد علاوه بر این ممکن است، افراد زیادی سؤالات مشترک داشته‏اند و زمانی‏که سؤال یک فرد پاسخ داده می‏شد، دیگران نیز جواب خود را دریافت می‏داشته‏اند و بدین جهت تعبیر به پاسخگویی به هزار سؤال شده است.
    امام باقر علیه‏السلام از نگاه دانشمندان اهل سنّت
    ابن حجر هَیْثَمی از متعصّبان اهل سنّت درباره امام باقر علیه‏السلام می‏نویسد:
    «ابو جعفر محمّدٌ الباقر سُمِّی بذالک مِنْ بَقَرَ الاَْرضَ ای شَقَّها وَ آثارَ مُخْبَئاتِها وَ مَکامِنها فلذالک هُوَ اَظْهَرَ مِنْ مُخْبَئاتِ کُنُوزِ المعارِف و حقائق الاحکام ما لایخفی الاّ علی مُنْطَمِسِ الْبَصیره اَو فاسِدِ الطّویّه وَ مِنْ ثمّ قیل فیه هو باقِرُ العلم وَ جامعه و شاهِرُ علمِه وَ رافِعُهُ؛ لقب باقر برای ابو جعفر محمّد باقر برگرفته از شکافتن زمین و بیرون آوردن گنج‏های پنهان آن است، بدین جهت که او از گنج‏های پنهان معارف و حقایق احکام آن قدر آشکار ساخت که جز بر افراد بی‏بصیرت و دل‏های ناپاک پوشیده نیست و از این جاست که وی را شکافنده و جامع دانش و نشر دهنده و بر افرازنده‏ی علم خویش نامیده‏اند.
    وی سپس به شخصیّت امام در بعد عرفان اشاره می‏کند و می‏گوید:
    «و لَهُ من الرّسوخ فی مقامات العارفین ما یکلُّ عنه اَلْسِنَهُ الواصفین و له کلماتٌ کثیرهٌ فی السلوک و المعارف لا تَحتَمِلُها هذه الْعِجاله؛ و برای او از استواری و ثبات در مراحل سلوک عرفانی منزلتی است که وصف کنندگان از بیان آن عاجزند و در زمینه‏ی این سلوک و معارف دارای کلمات فراوانی است که فرصت، مجال طرح آن را نمی‏دهد.»(۱۵)
    که در مقابل معلّم خویش نشسته باشد.»(۱۶)
    امور) است.»،(۱۷)
    نداشته‏ام.
    فقال له ابو جعفر علیه‏السلام اَتَدْری این اَنت، انت بین یدی بیوتٍ اذن اللّه ان ترفع و یذکر فیها اسمه...؛
    فرمود: آیا می‏دانی که در کدامین مکان قرار گرفته‏ای؟ تو اکنون در مقابل خانه‏هایی هستی که خداوند به رفعت و بلند مرتبه‏ای آن رخصت داده است و نام خدا در آن برده می‏شود و صبح و شام خدای را در آن خانه‏ها تسبیح می‏کنند و آنان مردانی هستند که تجارت و خرید و فروش آنان را از یاد خدا و اقامه‏ی نماز و پرداخت زکات باز نمی‏دارد.
    تو در این گونه مکانی و ما دارای این خانه‏ها.»(۱۸)
    داشت.(۱۹)
    نظرهای مختلف راجع به معنای کوثر می‏نویسد:
    «سومین نظر در معنای کوثر این است که منظور از آن، فرزندان پیامبر اسلام صلی‏الله‏علیه‏و‏آله است و این به آن جهت است که این سوره در ردّ کسانی نازل شده است که از آن حضرت به خاطر نداشتن فرزند عیبجویی می‏کردند که در این صورت معنای آن این است که خداوند تو را فرزندان و نسلی عطا می‏کند که در طول تاریخ برقرار خواهند ماند. سپس می‏گوید: ,ببین که چقدر انسان‏ها از اهل بیت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله به شهادت رسیده‏اند اما جهان همچنان شاهد رونق فزاینده‏ی آنان است. آن گاه بنگر که چه تعداد از بزرگان اندیشمند مانند امام باقر، امام صادق، امام کاظم، امام رضا علیهم‏السلام و محمّد نفس زکیّه در میان آن‏ها جلوه‏گر شده است.»،(۲۰)
    چرا او؟
    مطلبی که لازم است بدان بپردازیم، این است که چگونه امام پنجم علیه‏السلام به باقر لقب یافت با این که همه‏ی معصومین شکافنده‏ی دانش و علم بوده‏اند؟
    برای بررسی و تحلیل آن لازم است که به موقعیّت و زمان ویژه‏ی امام باقر علیه‏السلام توجّه نمائیم.
    بعد از رحلت پیامبر صلی‏الله‏علیه‏و‏آله حوادث تلخ و ناگواری برای جهان اسلام و اهل بیت علیهم‏السلام پیش آمد که موجب شد امام علی علیه‏السلام به مدّت بیست و پنج سال خانه نشین گردد و مردم نتوانند از دانش آن امام بهره‏ی لازم را ببرند. در دوره‏ی پنج ساله‏ی حکومت آن حضرت ناکثان (عهدشکنان)، قاسطین (معاویه و اصحاب او) و مارقین (خوارج نهروان) نیز با جنگ‏های خود فرصت تعلیم گسترده را از آن امام سلب نمودند.
    امام مجتبی علیه‏السلام نیز پس از دوره‏ی حکومت کوتاه خود، همین مشکلات و تنگناها را داشته و خفقان حاکم اموی و تبلیغات مسموم آنان راه‏های روی آوری مردم بسوی آن حضرت را سد نموده بود. این خفقان در دوران امام حسین علیه‏السلام به اوج خویش رسید. به طوری که هر گونه امکان تبلیغ و بیان فروعات احکام را از ابی عبداللّه علیه‏السلام سلب نمودند.
    اگر روایات فقهی را مورد مطالعه و دقّت قرار دهیم مشاهده می‏کنیم که روایات امام حسین علیه‏السلام در این زمینه اندک است، تازه همان روایات نیز از طریق فرزندان معصومش علیهم‏السلام به ما رسیده است.
    این خفقان در کربلا به اوج خود رسید و پس از شهادت آن حضرت تا پایان عمر امام زین العابدین علیه‏السلام نیز سایه سنگین و شوم استبداد بر امّت اسلامی گسترده بود امّا در زمان امام باقر علیه‏السلام وضعیّت به گونه‏ای دیگر شده بود. از یک سو فرقه‏های مختلف و مکتب‏های گوناگون سؤالات زیادی را در ذهن‏ها پدیدار ساخته بود که جواب و تحقیق درباره‏ی آن را دنبال می‏کردند که مناظرات امام علیه‏السلام گواه آن است و از سویی دیگر مظلومیّت اهل بیت علیهم‏السلام برای جامعه‏ی اسلامی به صورت روشن‏تری پدیدار شده بود و موجب توجّه و جذب دل‏های مستعدّ بسوی آن بزرگواران شده بود و این در حالی بود که ضعف حکومت اموی و قیام‏های مختلفی که در مملکت اسلامی علیه آنان انجام می‏گرفت فرصت پرداختن و ایجاد حسّاسیّت نسبت به اهل بیت را از آنان گرفته بود.
    در این زمان بود که امام باقر علیه‏السلام در صحنه‏ی علمی ظهور یافت و علوم دینی و الهی را فرا راه حقّ جویان قرارداد و با تبیین درست و اصیل دیدگاه دین، جلوه‏ی زیبایی از دانش و آگاهی و معرفت را ترسیم نمود و انسان‏های دور افتاده از ساحل را به آب‏های زلال حقیقت رهنمون شد. او بار دیگر اعجاز علمی نسل کوثر را متجلّی ساخت و گل‏واژه‏های علم و آگاهی را از بوستان قرآن و سنّت به دل‏های حق‏جو هدیه نموده تا همچنان به عنوان باقرالعلوم آل محمّد بر تارک قرون و اعصار هرچه شکوهمندتر بدرخشد.
    ________________________________________
    ۱ ـ بحارالانوار، ج ۴۵، ص ۱۷۵.
    ۲ ـ الغدیر، ج ۱، ص ۱۹۷.
    ۳ ـ اصول کافی، باب مولد ابی جعفر علیه‏السلام ، ج ۱، ص ۳۹۰.
    ۴ ـ همان.
    ۵ ـ مؤمنون/ ۱۴.
    ۶ ـ ینابیع المودّه، ج ۳، باب ۷۶ ـ فی بیان الأئمه الاثنا عشر ـ ص ۲۸۴.
    ۷ ـ بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۳۳۵.
    ۸ ـ همان.
    ۹ ـ نساء/ ۱۱۴.
    ۱۰ ـ همان/ ۵.
    ۱۱ ـ مائده/ ۱۰۱.
    ۱۲ ـ اختیار معرفه الرجال (کشّی)، صص ۱۶۳ و ۱۶۷.
    ۱۳ ـ سفینه البحار، حرف حاء.
    ۱۴ ـ بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۲۵۹؛ مناقب، ج ۳، ص ۳۱۷.
    ۱۵ ـ الصّواعق المحرقه، ص ۲۰۱.
    ۱۶ ـ حلیه الاولیاء، ج ۳، ص ۱۸۶؛ ارشاد مفید، ص ۲۸۰، به نقل از بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۲۸۶ و تذکره الخواصّ، ص ۳۳۷ و البدایه والنّهایه «ابن کثیر»، ج ۹، ص ۳۱۱، به نقل از سیره‏ی پیشوایان، ص ۳۰۸.
    ۱۷ ـ البیان و التّبیین، ج ۱، ص ۸۴، نقل از بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۲۸۹.
    ۱۸ ـ بحارالانوار، ج ۴۶، ص ۳۵۷.
    ۱۹ ـ همان، ص ۲۵۸.
    ۲۰ ـ تفسیر فخر رازی، ج ۳۲، ص ۱۲۴.


     
    نام :
    نام خانوادگی :
    ایمیل :
     
    متن :
    متوسط امتیاز :
    %0
    تعداد آراء :
    0
    امتیاز شما :

     
     
     
     
     

    آدرس: قم - روبروي شبستان امام خميني(ره) - دفتر آيت الله العظمي شاهرودي (دام ظله)

    تلفن: 7730490 3، 7744327 3- 025 فکس: 7741170 3- 025  

    پست الکترونيک: info@shahroudi.net / esteftaa.shahroudi.com@gmail.com