پايگاه اطلاع رساني دفتر آيت الله العظمي شاهرودي دام ظله
ArticleID PicAddress Subject Date
{ArticleID}
{Header}
{Subject}

{Comment}

 {StringDate}
 
 
 
Sunday 08 December 2019 - الأحد 10 ربيع الثاني 1441 - يکشنبه 17 9 1398
 
 
 
 
 
 
 
 
  • اصطلاحات شرعى  
  • 1388-05-20 12:42:18  
  • ارسال به دوستان
  •  
  •  
  • احکام تقلید كتاب استفتاءات
    اصطلاحات شرعى حاكم شرع ولايت فقيه شرايط مرجع تقليد

     معيار اصول دين و فروع دين



    سؤال 33 : معيار اصول دين و فروع دين چيست ؟ آيا اين تقسيم اتخاذ از شرع است يا اصطلاح علما ؟ آيا فروع دين ده تا است يا بيشتر ؟ يا غير از اصول دين تمام احكام ، فروع دين است ؟

    جواب : اصول دين از امور اعتقادى است كه اسلام بلكه ايمان متوقف بر آن است و بقيه ، فروع دين است .


    واژه هاى فقهى در رساله



    سؤال 34 : مقصود از واژه ها و اصطلاحات فقهى ذيل كه بعضاً در رساله عمليه درج گرديده چيست ؟

    جواب :

    واجب : چيزى است كه شارع مقدس به آن امر كرده و ترك آن مجازات دارد .

    واجب نفسى : واجبى است كه وجوب آن از وجوب شىء ديگر ناشى نشده باشد مانند نماز .

    واجب غيرى : واجبى است كه وجوب آن از وجوب شىء ديگر ناشى شده باشد مانند وضو .

    واجب اصلى : واجبى است كه متعلق اراده و طلب شارع باشد تفصيلاً و مورد التفات مولى باشد تفصيلاً .

    واجب تبعى : به اصطلاح واجبى است كه متعلق اراده و طلب باشد ارتكازاً و به نحو تفصيلى مورد التفات مولى نباشد . البته هر واجب نفسى ، اصلى هم مى باشد لكن واجب غيرى ممكن است اصلى نباشد . به اين معنى كه وجوبش ناشى از وجوب شىء ديگر باشد اما مورد التفات تفصيلى مولى باشد مانند وضو ( اذا دخل الوقت فقد وجب الصلاة والطهور ) وممكن است تبعى باشد يعنى نه فقط وجوبش ناشى از وجوب واجب ديگرى است بلكه در مقام اراده هم تفصيلاً به آن التفات پيدا نشده است ، بلكه ارتكازاً مورد التفات قرار گرفته مثل دخول سوق براى شراء لحم (1) . اصطلاح ديگرى نيز در واجب اصلى وتبعى هست رجوع شود به كفاية الاصول .

    واجب تعبدى : واجبى است كه در انجام آن قصد قربت لازم است مانند روزه ماه رمضان .

    واجب توصلى : واجبى است كه در انجام آن قصد قربت لازم نيست مانند اداء دين ، جواب سلام دادن ، كفن و دفن ميت .

    واجب تعيينى : واجبى است كه وجوب به شخص آن تعلق گرفته است مانند نماز ، روزه ، حج .

    واجب تخييرى : واجبى است كه بدلى هم عرض خود دارد و مكلف بايد يكى از آنها را بجاى آورد . مانند شصت روز روزه گرفتن براى كفاره افطار عمدى ماه رمضان كه عدل آن شصت مسكين را طعام دادن يا بنده اى را آزاد كردن است و مكلف بايد يكى از آنها را انجام دهد .

    واجب عينى : واجبى است كه هر مكلفى شخصا بايد آن را انجام دهد و با اقدام ديگران از عهده او ساقط نمى شود مانند روزه ماه رمضان .

    واجب كفايى : واجبى است كه هر مكلفى بايد آن را انجام دهد ولى با انجام ديگران از عهده او ساقط مى شود ، مانند جهاد در راه خدا كه وقتى عده اى در حد كفايت اقدام كنند از ديگران ساقط مى شود .

    واجب مطلق و واجب مشروط : چون اطلاق و اشتراط دو امر اضافى هستند و در احكام شرعى واجب مطلق از جميع جهات نداريم پس بايد چنين تعريف كرد : اگر واجبى را نسبت به شىء ملاحظه كرديم يا وجوبش به آن شىء بستگى دارد و مشروط به آن است و يا ندارد ، اولى نسبت به آن شىء مشروط است و دومى مطلق ، مثلاً خود نماز نسبت به وضو وجوبش مطلق است ولى نسبت به زوال وجوبش مشروط است و حج وجوبش نسبت به استطاعت مشروط است ولى نسبت به طى مسافت مطلق است . و همه واجبات نسبت به شرايط عامه مشروط هستند ( قدرت ، عقل ، بلوغ و . . . ) .

    واجب موسع : واجبى است كه وقت انجام آن وسيع تر از خود آن است مانند نماز ظهر و عصر كه از ظهر تا غروب آفتاب وقت دارد .

    واجب مضيق : واجبى است كه وقت انجام آن به اندازه خود آن است مانند روزه ماه رمضان .

    احتياط واجب : احتياطى است كه رعايت آن واجب است ولى مقلد مى تواند به جاى آن به فتواى مجتهد ديگرى كه در رتبه بعد قرار دارد عمل كند .

    احتياط لازم : همان احتياط واجب است .

    احتياط مستحب : احتياطى است كه رعايت آن خوب است ولى واجب نيست .

    احتياط را ترك نكند : اين عبارت در هر موردى كه همراه فتوى آمده باشد به معنى تأكيد بر حسن احتياط است و در هر موردى كه همراه فتوى نباشد به معنى احتياط واجب است .

    احوط : اين عبارت اگر مسبوق و يا ملحوق به فتوى باشد احتياط مستحب است و اگر نباشد احتياط واجب است .

    اشكال دارد : يعنى چنين كارى موجب اسقاط تكليف نيست و نمى شود به آن اكتفا كرد ولى در اين مورد مى توان از مجتهدى كه در رتبه بعد است تبعيت نمود .

    اظهر : غالباً حقير معنى لغوى آن را قصد مى نمايم .

    اقرب : نزديكتر ( فتوى است مگر قرينه بر خلاف آن باشد ) .

    اقوى : قويتر ( فتوى است ) .

    بعيد است : از ادله دور است ( بر طبق آن فتوى نيست ) .

    بعيد نيست : فتوى است ( مگر اينكه قرينه اى بر خلاف آن باشد ) .

    حرام : ممنوع ، چيزى است كه شارع مقدس آن را به طورى ممنوع كرده كه تمرد از آن مجازات دارد .

    جاهل قاصر : كسى است كه در جهل خود معذور است چه استعداد فهميدن را نداشته باشد و چه امكان آن را پيدا نكرده باشد و چه در راه وصول به نتيجه خطا رفته باشد .

    جاهل مقصر : كسى كه در جهل خود معذور نيست زيرا استعداد و امكان آموختن مسأله مورد ابتلاى خود را داشته ولى عمداً در فراگيرى آن كوتاهى كرده است .

    خالى از قوت نيست : فتوى است ( مگر قرينه اى بر خلاف آن باشد ) .

    خالى از وجه نيست : در صورتى كه عمل مخالف احتياط باشد و اصل معذّرى جارى نشود اكتفا به آن نمى شود كرد ، بلكه احتياط مراعات شود مثلاً اگر گفته شود مجزى بودن صلاة تمام در كلّ مدينه منوره خالى از وجه نيست اينجا مكلف لازم است احتياط نمايد و احتياط آن به خواندن قصر است در صورت عدم قصد اقامه .

    عمل به احتياط : رعايت همه جوانب احتمالى تكليف است به طورى كه يقين پيدا شود به وظيفه واقعى عمل شده است .

    فتوى : اظهار نظر قطعى مجتهد در مسائل شرعيه .

    قوى : نيرومند ( كنايه از فتوى است ) .

    لازم الوفا است : بايد به آن عمل كرد .

    مباح : هر فعل يا تركى كه از نظر شرعى رجحان نداشته باشد ( در برابر واجب ، حرام ، مكروه و مستحب ) . و گاهى هم استعمال مى شود در مقابل خصوص حرام كه شامل مستحب و مكروه و واجب مى شود .

    مجزى است : كافى است ( ساقط كننده تكليف است ) .

    محل تأمل و اشكال است : اگر خلاف احتياط باشد نمى توان به آن اكتفا كرد مثلاً اگر بگويد طهارت عصير عنبى بعد الغليان و قبل از ذهاب ثلثين محل اشكال است ، نمى توان بر اساس اين عبارت حكم به طهارت كرد ولى اگر وجوب يا حرمت شىء محل اشكال باشد مى توان بر اساس اين عبارت اولى را ترك كرد و دومى را انجام داد .

    مخير است : فتوى به تخيير است يعنى مقلد بايد يكى از كارهاى مذكور را اختيار كند .

    مستحب : كارى كه شارع مقدس به آن امر كرده ولى ترك آن مجازات ندارد .

    مكروه : ناپسند ، كارى كه شارع مقدس از آن نهى كرده ولى براى ارتكاب آن مجازات قرار نداده است .

    قصد اقامه : تصميم مسافر به ماندن ده روز يا بيشتر در يك محل .

    قصد انشاء : تصميم به ايجاد يك امر اعتبارى مانند خريد و فروش .

    قصد قربت : قصد تقرب به خداوند متعال و نزديك شدن به او .

    قصد وجه : قصد واجب در انجام واجبات و قصد مستحب در انجام مستحبات .

    سؤال 35 : تفاوت اصطلاح ( احتياط لازم ) با ( احتياط واجب ) چيست ؟

    جواب : فرقى ندارد .

    سؤال 36 : تفاوت اصطلاح ( جايز نيست ) با ( حرام است ) چيست ؟

    جواب : تفاوتى از نظر شرع ندارد .

     يقين و اطمينان :


    سؤال 37 : مراد از يقين و اطمينان در رساله عمليه چيست ؟ و آيا اطمينان در حكم يقين است ؟

    جواب : مراد از يقين و اطمينان همان علم عادى است كه اگر تشكيك كند زايل مى گردد .

    اجنبى :

    سؤال 38 : اجنبى كيست ؟ آيا مى توان ساير مسلمانان را در صورت اختلاف در نژاد يا كشور اجنبى خواند ؟

    جواب : كلمه اجنبى در موارد مختلف معناى مختلفى دارد مثل مرد اجنبى در مقابل زن اجنبيه و همين طور اگر غير آشنا در ميان رفقاى خاص باشد مى گويند اجنبى در ميان ما هست . و همچنين است افراد ممالك ديگر و كلمه اجنبى در لسان روايات نيست .

     ــــــــــــــــــــــــــــــــــ
    1) وارد شدن به بازار براى خريدن گوشت .


     
     

     
     
     
     
     
     

    آدرس: قم - روبروي شبستان امام خميني(ره) - دفتر آيت الله العظمي شاهرودي (دام ظله)

    تلفن: 7730490 3، 7744327 3- 025 فکس: 7741170 3- 025  

    پست الکترونيک: info@shahroudi.net / esteftaa.shahroudi.com@gmail.com